«Атың барда желіп жүріп жер таны»- дейді бабаларымыз. Жерұйықты іздеген Асан Қайғы да өз туған жерінен безінген соң емес, жанына жайлы, жүрегіне тыныштық сыйлайтын мекен іздеген соң жер кезген болар. Алтай мен Атыраудың арасын, ұшқан құстың қанаты, шапқан аттың тұяғы талатын алып жерді жайлаған ұлы даланың әр бұрышы, тау-тасы маңызды. Осы орайда оңтүстік өңірлерден солтүстікке бет бұрып, өз жерұйығын іздегендер саны жыл санап артып жатқаны қуантады. Сөзімізге «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» жобасы аясында Түркістан облысынан Солтүстік Қазақстан облысына аттанған делегация дәлел.
Жұмыссыздық пен тұрақты баспананың жоқтығы біздің елде айтарлықтай мәселеге айналғаны қашан?! Бұл түйіннің тарқауына сеп болатын бірден-бір мүмкіндік бүгінгі таңда оңтүстіктен солтүстікке көшу болып отыр. Үкімет ұсынған бағдарлама арқасында екі қолға бір күрек тауып, тұрақты тұрғын үйдің иесі болғандар саны арта түсуде. Біздің аймақтың тұрғындары еңбекқорлығымен, қызметке адалдығымен ерекшеленеді. Егін егіп, мал бағамын десеңіз жайлы жер, мемлекеттік қызметпен өркендеп өсемін десеңіз бос вакансия теріскейден табу мүмкіндігі жоғары. 2015 жылдан бері түркінің түп тамыры Түркістан облысынан 11 892 отбасының қоныс аударғаны жобаның жүйелі жұмысының арқасы деуге толықтай негіз бар. 8 жыл ішінде аяққа тұрып, етек жеңін жинап, 5 бөлмелі үйдің, қора тола малдың егесіне айналғандардың бірі Жеңіс Қазиев. Түлкібас ауданына қарасты Шақпақ баба ауылының тумасы Солтүстік Қазақстан облысындағы Мағжан Жұмабаев ауданына алғашқылардың бірі болып қоныс аударған. Оның сөзінше, бұл мекенде еңбектенемін деген ер үшін көрсетілер көмек те, ашылар жол да жетерлік.
Бастапқыда қорқыныш басым болғанын жасыра алмаймын. Әрине, кіндік қаным тамған өлкеден кету, өмірімде көрмеген, білмеген ортаға қадам басу оңай болған жоқ. Оның үстіне ол кезде бұл бағдарлама жайында ақпарат аз, мәлімет жеткіліксіз еді. Климаты қолайлы, табиғаты тылсым Түлкібаста бірнеше мәрте жеке кәсібімді дөңгелетуге тырыстым. Бақталастық басым, жұмыс қолы көп ауылымда бәрі өзім қалағандай бола қоймады. Сондықтан, осында келуді жөн көргенмін. Аллаға шүкір, қазір жаным қалаған іспен айналысып, жағдайымды да біршама ретке келтіріп үлгердім»,-дейді бағдарламаның басымдығын пайдаланған Жеңіс Маратұлы.
Бағдарлама биыл да жалғасын табуда. Мәселен, жуырда ғана Түркістан облысының 9 ауданында және өңір орталығының өзінде «Қоныс аудару» жәрмеңкесі өтіп, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Абай және Павлодар облыстарының делегациялары келіп, халықпен кездесулер өткізді. Нәтижесінде, 509 отбасы, шамамен, 2 000 адам қоныс аударуға ниет білдіріп, оның 100-ден аса азаматы оң шешім қабылдайтынын жеткізген. Жәрмеңкенің жақсы тұстарын жұртқа жайып жүрген делегация мүшелері өңір тұрғындарының қызығушылығы өте жоғары екендігін айтып, келемін деушілерге құшақтары ашық екенін жеткізуде. Сонымен қатар, олар 2023 жылға Республика бойынша бөлінген квота негізінде, ағымдағы жылдың 5 айында Түркістан облысынан 206 отбасы 691 адам қоныс аударғанын айтты. Оның ішінде: Павлодар облысына – 73 отбасы, 233 адам, Солтүстік Қазақстан облысына – 88 отбасы, 280 адам, Шығыс Қазақстан облысына – 12 отбасы, 44 адам, Абай облысына – 2 отбасы, 5 адам, Ұлытау облысына – 1 отбасы, 8 адам, Қостанай облысына – 30 отбасы 121 адам мемлекет ұсынған мүмкіндікті игілігіне пайдаланған.
Жері құнарлы, табиғаты тамаша біздің өңірден Солтүстікке аттанғысы келетіндердің біршамасы Түркістан облысы жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасымен бірлесіп Солтүстік Қазақстан облысына барып келген еді. Келген бойда БАҚ өкілдерін жинап, брифинг өткізген болатын. Кездесуге басқарма басшысы Нұржан Нұрашов, облыстық мәслихат депутаты Жаңабай Ағабеков, Келес ауданының тұрғыны Мұхамеджан Алдияров пен Сауран ауданының азаматы Әділхан Жұма-ділла қатысты. Республикамыздың халқы тығыз орналасқан аймақтардан ел-жұрты сирек орналасқан өңірлерге қоныс аударуды көздеген жобаның жақсылығын көзбен көріп, көңілге тоқып қайту үшін облыстың әр ауданынан 53 отбасының бір өкілі барып қайтқан. Олар шалғайда жатқан ағайынның тұрмыс-тіршілігімен танысып, келем деушілерге көрсетілер көмек түрлерін тізбектеп, біршамасы шешім қабылдап та келген көрінеді. Делегация мүшесі, облыстық мәслихат депутаты Жаңабай Молдабайұлы 2016-жылдан бері аталған мемлекеттік бағдарламаға демеушілік танытып жүргенін айтып, осы уақыт арасында қаншама істің тыңғылықты тындырылуына атсалысқандықтарын жеткізді. Қазақ тілді мектептердің жабылмауына да өз үлесін қосып жүрген халық қалаулысы жобаның елге берері әлі де көп деп есептейді екен.
«Әр жыл сайын осы өңірден көшіп барған халықтың жағдайын өз көзіммен көріп, біліп қайтып отырамын. Биыл міне журналистерді, блогерлерді және көшуге ниетті тұрғындарды жинап, барып келдік. Барғандардың бәрі дән риза. Өздерін алаңдатқан біраз сауалдың жауабын алып қайтты»- дейді игі істің ұйытқысы болып жүрген азамат.
Солтүстікті бетке алып, Сарыарқаның самалымен тыныстап қайтқан азаматтардың 80 пайызға жуығы көшуге бел буып келген. Құрамына 13 аудан, 186 ауылдық округ, 635 ауыл кіретін облыс халық саны бойынша 14-орынға жайғасқан. Ұлттық құрамының 49,11 пайызы орыс ағайындар. Сол себепті де, қазақ тілді мектептер мен қазақ ауылдарының санын арттыру кезек күттірмейтін мәселе болып тұрғанын жасыра алмаймыз. Пайдалы қазбаларға толы өңірдің болашағы баянды, келешегі кемел болуына аталған жобаның тигізер әсері орасан. Тұрақты қызмет пен тұрғылықты баспана мәселесі тыңғылықты шешілген аймақ біздің өңірдің азаматтарына таптырмас құт мекен болары сөзсіз деген пікірде делегация құрамында болған журналистер. Төрт түлік малға жайлы, егістікке қолайлы аймаққа аттануға әзірлеп жуық арада ат-көлігін қамдап, Солтүстікті бетке алуға ниетті.
Бағдарламаның баянды болуы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың да назарынан тыс қалған емес. Ел Президенті жобаның жалпы жұртқа қолжетімді болуына баса назар аудару керектігін үнемі тілге тиек етіп келеді. 2021 жылы Қасым-Жомарт Кемелұлы:
«Үкіметтің алдында солтүстікке қоныс аударушы азаматтарға жәрдемақы берудің жолдарын қайта қарау тапсырмасы тұр. Жәрдемақыны әкімдіктен және жұмыс берушінің есебінен беру жолдарын қарастыру қажет. Жеке шаруашылығымен, кәсібімен айналысқысы келген қоныс аударушыларға көмектесуіміз керек»,-деген еді Президент.
Баспанасы бар, жұмысы тұрақты азаматтар елдің өркендеп-өсуіне үлкен әсер етуге қауқарлы. Расында да, бастапқыда талайдың сынына ұшырап, көптің көңіліне күдік ұялатқан жобаның бүгінгі жұмысы қуантарлық дәрежеде деуге толықтай негіз бар. Оған жоғарыда көрсетілген ақпараттарымыз дәлел. Шекарасы шегендеулі, халқы бірлік туы астында біріккен мемлекетіміздің келешегі кемел болуына жобаның да тигізер пайдасы болмаса, зиянын табу қиын-ақ.
Досхан ТӨЛЕГЕНОВ.