Ана мен баланың денсаулығын сақтау – акушерлік қызметтің басты міндеттерінің бірі. Жүктілік пен босану физиологиялық үдерістер болғанымен, босанғаннан кейінгі кезеңде әйел ағзасында бірқатар маңызды өзгерістер жалғасады. Осы кезеңде кездесетін сирек, бірақ өмірге қауіп төндіретін асқынулардың бірі – жедел ми қанайналымы бұзылысы (ОНМК), яғни инсульт.Инсульт әйелдің өміріне, денсаулығына және отбасылық жағдайына елеулі әсер етуі мүмкін. Сондықтан оның алғашқы белгілерін дер кезінде тану, жедел диагностика жүргізу және тиісті медициналық көмек көрсету ерекше маңызға ие.
Босанғаннан кейінгі кезеңде инсульт неліктен дамуы мүмкін?
Жүктілік кезінде әйел ағзасында қан көлемі, қан ұю жүйесі және жүрек-қантамыр жүйесінің жұмысы өзгереді. Қанның ұюға бейімділігінің жоғарылауы босанғаннан кейін де белгілі бір уақыт сақталады. Бұл өзгерістер тромбоздық асқынулардың даму қаупін арттыруы мүмкін.
Босанғаннан кейінгі инсульттің ықтимал қауіп факторларына артериялық гипертензия, преэклампсия және эклампсия, қан ұю жүйесінің бұзылыстары, церебралдық веналық тромбоз, жүрек-қантамыр аурулары және ми тамырларының патологиялары жатады. Кейбір жағдайларда инсульттің нақты себебін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет.
Маңыздысы – жүктілік кезінде артериялық қысымы қалыпты болған әйелде де босанғаннан кейін гипертензиялық асқынулар дамуы мүмкін. Босанғаннан кейінгі преэклампсия инсульт қаупімен байланысты болғандықтан, әйелдің жағдайын босанғаннан кейін де бақылау қажет.
Босанғаннан кейінгі кезеңдегі инсульт ишемиялық немесе геморрагиялық сипатта болуы мүмкін. Ишемиялық инсульт ми тамырының бітелуінен дамыса, геморрагиялық инсульт миға қан құйылумен байланысты. Сонымен қатар церебралдық веналық синус тромбозы сияқты жүктілікке байланысты жағдайлар да ескерілуі тиіс.
Сондықтан әрбір науқаста инсульттің түрін, ықтимал себебін және қауіп факторларын анықтау маңызды. Диагнозды тек клиникалық белгілерге сүйеніп нақтылауға болмайды; неврологиялық бағалау және көрсетілім бойынша шұғыл нейровизуализация қажет.
Инсульттің алғашқы белгілерін қалай тануға болады?
* Беттің бір жағының кенеттен қисаюы.
* Қолда немесе аяқта кенеттен әлсіздік, әсіресе дененің бір жағында.
* Сөйлеудің бұзылуы немесе сөздерді түсінудің қиындауы.
* Кенеттен пайда болған өте қатты бас ауруы.
* Көрудің, тепе-теңдіктің немесе қозғалыс үйлесімінің бұзылуы.
* Естің бұзылуы немесе құрысу ұстамасы.
Мұндай белгілер байқалған жағдайда уақыт жоғалтпай жедел жәрдем шақыру қажет. Әйелдің жақында босанғанын міндетті түрде хабарлау керек. Белгілер өздігінен басылған күннің өзінде медициналық тексеруден бас тартуға болмайды.
Диагностика және медициналық көмекті ұйымдастыру
Инсультке күдік туындаған кезде науқастың өмірлік маңызды көрсеткіштері бағаланып, шұғыл неврологиялық тексеру жүргізіледі. Қажет болған жағдайда бас миының компьютерлік томографиясы, магниттік-резонанстық томографиясы және тамырларды зерттеу әдістері қолданылады. Зерттеу көлемі науқастың жағдайы мен клиникалық көрсетілімдерге байланысты анықталады.
Алдын алу – ана денсаулығын қорғаудың маңызды бөлігі
Босанғаннан кейінгі асқынулардың алдын алу үшін әйелдерге қауіп белгілері туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет. Артериялық қысымды бақылау, преэклампсия белгілерін дер кезінде анықтау, тромбоз қаупін жеке бағалау және созылмалы ауруларды бақылау маңызды.
Босанғаннан кейін қатты немесе басылмайтын бас ауруы, көрудің өзгеруі, қан қысымының жоғарылауы, ентігу, құрысу немесе басқа да неврологиялық белгілер пайда болса, әйел шұғыл медициналық көмекке жүгінуі керек.
Қорытынды
Босанғаннан кейінгі инсульт – сирек кездесетін, бірақ ана өміріне қауіп төндіретін ауыр асқыну. Ерте диагностика, шұғыл медициналық көмек және мамандар арасындағы үйлесімді әрекет әйелдің өмірін сақтап қалуға және ұзақ мерзімді асқынуларды азайтуға мүмкіндік береді.
Автор: Әмірханова Жазира Арынбекқызы
Мамандығы: акушер-гинеколог дәрігер
Медициналық ұйым: Түркістан қалалық емханасы