Мемлекеттік қолдаудың арқасында біршама отбасы күн көріс көзін ашып, арбаларын дөңгелетіп отыр. Осы орайда, бүгін аудан әкімі Арман Абдуллаев Жартытөбе ауылдық округіне арнайы барып, мемлекеттен қайтарымсыз грант алып, кәсібін бастаған көпбалалы әке Анаркулов Азаматтың шаруасымен танысты. Жартытөбе ауылдық округі Төңкеріс елді мекенінің тұрғыны, көпбалалы әке Анаркулов Азамат құлпынай шаруашылығын қолға алып, кәсібін дөңгелетуде.Қазіргі таңда,көп балалы әке үй іргесіне 22 мың түп құлпынай көшетін егіп, тамшылатып суару жүйесі бойынша өсіруде.
– Ауданымыздың басты драйвері –ауыл шаруашылығы, соның ішінде егіншілік. Тәуекелге бел буып бастаған кәсібіңізге береке берсін. Мемлекеттік гранттың пайдасы мол. Яғни, бұл кәсіп бастауға-қармақ. Ары қарай кәсіпті алып кету сіздердің еңбектеріңізге байланысты,-деді аудан әкімі Арман Абдуллаев.
Бұдан бөлек аудан әкімі Сарыағаш ауданы, Жартытөбе ауыл округі, Ынтымақ елдімекінде орналасқан темір өнімдерін дәнекерлеп, өз өнімін ұсынатын дәнекерлеу цехының жұмысымен танысты. Бүгінгі таңда өндіріс орны тәулігіне 50 дана өнім шығарады.
Жобаны іске асыруға 8,6 млн. теңге жұмсаған. Оның аясында 8 адам жұмыспен қамтылған. Түркістан өңірінде қарқынды түрде іске асырылып жатқан ауқымды бағдарлама – «Ауыл аманаты» жобасы. Кәсіпкер аталған жоба аясында 2,5 пайызбен несие алып, кәсібін дөңгелетіп отыр. Өнімдерді Түркістан облысы және Шымкент қалаларына саудалап жатыр.
Кәсіпкердің жұмысымен танысқан облыс әкімі бүгінде іске асырылып жатқан «Ауыл аманаты» жобасының басты мақсаты ауыл тұрғындарына кәсіп бастауына қаржы бөлу екенін жеткізді. Тұрғындардың әлеуетін жақсарту қажеттігін айтып, аудан басшысына осы саланы қолдап, кәсіпкерлікті насихаттау қажет екенін жеткізді. Сондай-ақ алдағы уақытта да «Ауыл аманаты» жобасы аясында жұмысты күшейтіп, кез келген тұрғынның іс бастауына көмектесуді тапсырды.
Оқырмандар назарына дәнекерлеу ісінің қалай жүргізілетіні жайлы аз-кем ақпарат ұсынып отырмыз. Ең алдымен дәнекерлеу дегеніміз — қосылатын (біріктірілетін) металл жиектерін жоғары, бірақ балқу температурасынан темен температураға қыздырып, жиек аралығына балқыған металл беріліп кристалдандыру нәтижесінде біртұтас қосылыс қалыптастыру. Дәнекерлеу пісірудің бір түріне жатады, бірақ пісірулерден айырмашылығы бар. Негізгі айырмашылығы қосылатын металл жиектері балқытылмайды, дәнекердің балқу температурасы негізгі металл балқу температурасынан төмен болып алынады. Атомдар аралық байланыспен қатар адгезиялық байланыс қалыптасады. Дәнекерлі қосылыстың беріктігі пісірілген қосылыстан төмен болады. Қосылыстың беріктігі көп жағдайда қосылатын беттердің дәнекерленуіне байланысты. Металдарды дәнекерлеу кезінде дымқылдау сапасы әдетте беттің тазалығына байланысты — онда металл тотықтары немесе органикалық майлар мен майлар болмауы тиіс. Ластануды жою, беттік керілуін төмендету және дәнекердің ағуын жақсарту үшін флюстер немесе бетті белсендірудің ультрадыбыстық әдістері қолданылады. Металл емес беттерді (керамика, шыны) немесе тез балқитын дәнекермен дәнекерлеу кезінде химиялық флюстер дымқылдандыруға көмектеспейді, сондықтан беттің ультрадыбыстық активтендірілуін қолданады. Дәнекерлеуші не істейтіні, әсіресе осы кәсіппен айналысқысы келетіндер үшін өте маңызды. Қазіргі өнеркәсіптегі техникалық прогресс көбінесе дәнекерлеу өндірісін дамытуға бағытталған ғылыми және инженерлік пікірге байланысты. Дәнекерлеу өнеркәсіптің ғылымды қажет ететін салаларында жетекші орын алады. Дәнекерлеудің артықшылығын оның кең қолданысы қамтамасыз етті: супер танкілердің, автомобильдердің және басқа да көліктік құралдарды корпустары, ұшақтардың тораптары мен агрегаттары, турбиналар, қазандықтар, атомдық реакторлар мен құрылыс құрылымдары дәнекерленеді.
Дәнекерлеу жұмыстарындағы бос уақыт пен өнімділіктің жоғалуы негізгі жағымсыз факторлар болып табылады. Өндіруші компаниялар әрқашан шығындарды азайту, сапасын жақсарту және жобаларды тезірек аяқтау жолдарын іздейді. Бұл үшін маңызды нәрсе – қолданыстағы ұлттық және халықаралық стандарттар мен заңдық ережелерді сақтау.
Дәнекерлеу – бұл машықтануға және игеруге көп уақытты қажет ететін күрделі шеберлік мамандығы. Алайда, қазіргі кезде, технологияның дамуымен, дәнекерлеу жұмысы оңайырақ болды. Қазіргі кезде қолданылатын жабдықтың қуаттылығы соншалық, кез келген адам дәнекерлей алады. Осыған қарамастан, өнімділікті, тиімділікті және сапаны жақсартуға қойылатын талаптар ресурстар индустриясы үшін қиындықтар тудырады.
Материалдар функционалды ерекшеліктерін қамтамасыз ету үшін химиялық құрамы жағынан күрделене бастаған кезде, мұндай материалдарды оңтайлы тиімділік пен тиімділік үшін қалай біріктіру керектігін дәлірек түсіну қажет болды. Дәнекерлеудің дәстүрлі нұсқалары қазіргі заманғы техникамен алмастырылуда. Дәнекерлеу цехтары көбейіп, өнімділікті арттыру үшін плазма сияқты кесудің инновациялық технологияларына бет бұруда.
Бүгінгі таңда компьютерлердің дамуы кәсіпорындарда автоматтандыруға, дәнекерлеу жабдықтарын цифрлы басқаруға және тағы басқаларға мүмкіндік береді. Бүгінгі күні процестерді жүйелеу және компоненттер технологиялары әлі де жалғасуда. Дәнекерлеу технологияларының, дәнекерлеу материалдарының рөлі мен өнімділігі мен тиімділігі артып келеді. Болашақ, Ол қазіргі меншіктегі инновацияларға сүйенеді.
Дәнекерлеу технологиясын тексеру қызметін біздің ұйым инспекциялық қызмет шеңберінде де ұсынады. Дәнекерлеу өндірісіндегі ерекше бағыт – жұмысқа қабілеттілік ресурсы аяқталатын көпірлер мен металл құрылымдарын қалпына келтіру және күрделі жөндеу. Дәнекерлеу доғасы газдық ортада электрод пен бөлшек арасында немесе үш электрод (үш фазалы доға) арасында туындайтын электрлік разрядты білдіреді. Доғаны ауыспалы токпен қуаттандыру үшін дәнекерлеу трансформаторлары қолданылады, тұрақты токпен дәнекерлеу кезінде – дәнекерлеу түзеткіші немесе дәнекерлеу генераторлары пайдаланылады. Доғалық дәнекерлеуді балқымалы және балқымайтын электродтармен дәнекерлеу деп бөледі. Балқымалы электродтар – әдетте, дәнекерлеу жартылай автоматтары мен автоматтарына арналған түрлі металдан жасалған дәнекерлеу сымдары және қолмен доғалық дәнекерлеуге арналған жабынды электродтар. Балқымайтын электродтар вольфрамды, графитті не көмір өзекті болып келеді. Электрод пен негізгі металды балқыту кезінде дәнекерлеу ыдысын атмосфералық газдардан – оттегінен, сутегі мен азот әсерінен қорғау керек, себебі олар сұйық металда еріп, металл жігінің сапасын нашарлатады. Дәнекерлеу ыдысын, доғаның өзін және қызатын электрод ұштарын атмосфералық газдардан қорғау тәсіліне қарай доғалық дәнекерлеуді келесі түрлерге бөледі: жабынды электродпен, қорғаушы газда, флюспен, вакуумда, өздігінен қорғайтын ұнтақты сымдармен және үйлесімді қорғанысты дәнекерлеу. Дәнекерлеушінің белгілі бір міндеттері мен жауапкершілігі бар. Бұл кәсіппен айналысатын адамның тәжірибесі, дағдылары мен дағдылары жұмыс істейтін секторға байланысты өзгереді. Бұл кәсіппен айналысатын адамдар білікті және біліктілігі жоқ дәнекерлеуші ретінде өз міндеттерін орындайды. Біліктілігі жоқ дәнекерлеушілер – конвейерлерде жұмыс істейтін және қайталанатын дәнекерлеу жұмыстарын орындайтын адамдар. Әсіресе жабдықты құрастыру кезінде жүк көліктері немесе жеңіл автомобильдер сияқты корпустық панельдерді біріктіру үшін нүктелік дәнекерлеу жұмыстарын жүргізеді және бұл үшін роботтарды пайдалана алады. Біліктілігі жоқ дәнекерлеушілердің дәнекерлеу туралы білімі шектеулі. Олардың тұрақты немесе берік дәнекерлеуді жасау үшін қандай металды пайдалану керектігі, металдың қасиеттері немесе газдар мен сымдар туралы білімі шектеулі. Білікті мамандар – металдардың көптеген түрлерін және дәнекерлеу қасиеттерін өте жақсы білетін адамдар. Білікті дәнекерлеушілер шәкірттік курстан кейін саяхатшы және шеберлік мамандығы бойынша жоғарылайды. Дегенмен, білікті дәнекерлеушілер сертификаттарын оқу арқылы алатындар. Олар дәнекерлеудің озық әдістерін үйреніп, дамытады. Білікті дәнекерлеушілер бөлшектерді дәнекерлеу үшін қолмен дәнекерлеуге қабілетті және роботтарды пайдалана алады. Зауытта роботтар жиі қолданылады. Зәулім ғимараттарға, биік ғимараттарға және металл пайдаланатын ғимараттарға арналған болат арқалықтарды біріктіретін құрылыс дәнекерлеушілері білікті жұмысшылар болып табылады. Дегенмен, дәнекерлеушілер автожарыс бригадасында да жұмыс істей алады. Олар зақымдалған көліктің шассиін жөндей алады. Сондай-ақ авиациялық қосымшалар бойынша оқытылған білікті дәнекерлеушілер бар. Дегенмен, бұл кәсіпте жобаларға байланысты көптеген дәнекерлеу әдістері қолданылады. Доғалық пісіру әдісінде жұмысшылар машинамен немесе қолмен дәнекерлейді. Бұл кәсіптегі адамдар металл бөлшектерді өткізуге және біріктіруге қажетті газдар мен оттегін пайдаланады. Олар қорғалған металды доғалық дәнекерлеу, қарсылық дәнекерлеу, су астындағы доғалық дәнекерлеу, заманауи лазер сәулесінің көздері сияқты көптеген операцияларды оңай орындай алады. Дегенмен, дәнекерлеу процесі металл түріне байланысты ерекшеленеді. Кейбір металдар табиғатына байланысты арнайы дәнекерлеу әдістерін қажет етеді. Олар өздері жасайтын жұмысқа лайықты материалдар мен металдарды таңдайды. Дәнекерлеу жұмыстарын орындай отырып, олар өздеріне берілген кейбір металл жұмыстарын пішіндейді. Дәнекерлеушінің міндеттеріне мыналар кіреді:
Оларға берілген металдардағы деформацияларды түзету
Жұмыс ортасындағы материалдар мен құралдарды анықтау және ұйымдастыру
Металдарға қажетті пішінді беру
Металдарды майыстыру операцияларын жасай білу
Металл түрлері мен үтіктерді қалаған пішін мен өлшемде кесу және біріктіру
Тойтаруды орындаңыз
Бұрғылау операциялары үшін бұрғыны пайдалану
Оттекті газды пайдалану және дәнекерлеу.
Дәнекерлеуші болу үшін қандай білім қажет?
Бұл кәсіпті орындау үшін жеке тұлғаның бастауыш білімінің болуы жеткілікті. Осы салада өсіп, өзін жетілдіргісі келетіндер ресми және жеке кәсіптік курстарға қатысып, сертификат ала алады. Бұл курстар шеберлік пен саяхатшыны оқытуды ұсынады. Дәнекерлеуші немесе саяхатшы үшін көптеген сертификатталған кәсіптік оқу бағдарламалары ұйымдастырылады. Бастауыш білімін аяқтаған тұлғалар осы сертификаттық бағдарламаларға қатысу арқылы курстардан сәтті өткен жағдайда дәнекерлеуші немесе саяхатшы болуға құқылы. Сонымен қатар, кәсіптік лицейлердің металл өңдеу бөлімдерінде дәнекерлеу мамандығы бойынша оқулар жүргізілуде. Жоғары оқу орындарының кәсіптік лицейлерінде кәсіптік лицейлерден бөлек «Дәнекерлеу» және «Дәнекерлеу технологиясы» кафедралары бар. Шебер болғысы келетін дәнекерлеуші саяхатшы және шәкірттік кезеңдерді сәтті аяқтауы керек.
Дәнекерлеуші болу үшін қандай талаптар қойылады?
Дәнекерлеуші болу үшін не істеу керек – дәнекерлеуші болғысы келетіндердің көпшілігі үшін маңызды мәселе. Бұл кәсіппен айналысу үшін тиісті оқу бағдарламаларына қатысып, осы бағдарламаларды сәтті аяқтау қажет. Сәтті өткен үміткерлерге дәнекерлеуші сертификаты беріледі. Бұл сертификаттық бағдарламаларда; Геометриялық қатты денелер, негізгі компьютерлік білімдерді үйрету, дәнекерлеу, бұрғы станоктарын пайдалану, металдарды кесу және біріктіру, металдарды майыстыру және майыстыру, дәнекерлеу, тойтару, қалыптау, профильді және құбырларды дәнекерлеу процестері, оттегі-газбен әртүрлі металл процестері. . Сонымен қатар, университеттердің дәнекерлеу және дәнекерлеу технологиясы кафедраларында оқуға болады. Бұл бөлімде өлшеу және бақылау техникасы, математикалық дәнекерлеу технологиясы, кодты құрастыру техникасы, дәнекерлеу және машина білімі, беріктік, техникалық сызба және еңбекті қорғау және қауіпсіздік сияқты белгілі бір курстар беріледі. Оқытулар кәсіптік оқу орталықтарында да жүргізіледі. Білім беру саласы – металл технологиясы. Сонымен қатар, кәсіптік және техникалық орта білім беретін оқу орындарында металл технологиясы бойынша білім де беріледі.
Металл бөлшектерінің алынбайтын қосылуы – дәнекерлеу процесінің өзі. Бұл жағдайда металды өзі де осы процестің оңтайлы температурасына дейін қыздыруға тырысады. Дегенмен, пісірудің суық түрлері бар, ол кезде жылу қолданылмайды, ал бөлшектер механикалық күшпен қысылады. Нәтижесінде қосылым орын алады.
Дәнекерлеу процесінің сипаттамасы. Дәнекерлеудің әртүрлі түрлері қолданылған кезде, металдарды өңдеу концентрацияланған немесе концентрацияланған энергия ағындарын қолдану арқылы жүзеге асырылады. Беттерді толығымен ластаушы заттар мен тотықтардан тазарту керек. Осындай жолмен ғана нәтижеге үміттенуге болады. Шөгінді қысым – дәнекерлеу кезіндегі қысым деп аталады. Осының арқасында деформация бөліктерді қосуға мүмкіндік беретін түйісу нүктесінде пайда болады. Айта кету керек, өте тығыз металлдар тек қыздырусыз дәнекерлеу түрлерін қолдануға мүмкіндік береді.
Пісіру процестері: жіктеу туралы. Жалпы алғанда, қыздырылған кезде металдарды біріктіруге болатын екі негізгі жол бар. Мысалы, тұнба қысымын пайдаланған кезде пластикалық деформация жасалады. Бұл жағдайда қысым қиыршықтастық нысанда сыртқы күш қолданылады, осылайша метал қиылысында деформацияланады. Дәнекерлеудің мұндай түрлері металлды қатты күйге келтіруді талап етеді. Сонымен қатар, әртүрлі жағдайларда, алдын ала қыздыру қажет болуы мүмкін немесе талап етілмейді. Ең бастысы , металдың механикалық қасиеттері мұндай әсерде өзгермейді.
Пісіру әдісі ретінде еру. Бұл әдіспен металл бөлшектердің балқу кезінде бөлшектер қосылады. Бұл процедура дәнекерленген бөліктерде байланыс нүктесінде жүзеге асырылады. Кейде металл толтырғышты пайдаланады, кейде мұндай қоспа жоқ. Бұл үдеріс доғалық дәнекерлеудің кейбір түрлерін қоса алғанда қолданылады . Балқытылған металдардың қосындысы ерікті түрде өтеді. Жалпы дәнекерлеу пулы құрылады. Металл қатырылған кезде қатаң дәнекерленген жік пайда болады.
Дәнекерлеудің негізгі түрлері. Егер бірнеше процестерде бірдей жылу көзі жылу немесе балқыту үшін пайдаланылса, дәнекерлеу түрлерге біріктіріледі. Мысалы, балқу немесе қысым арқылы дәнекерлеудің түрлері бар. Кез келген түрдегі нұсқалар біріктіріледі. Мысалы, электр дәнекерлеу әдістеріне соқпалы, нүкте және түйін болуы мүмкін. Негізгі түрлері осы сипаттамаларға сәйкес топтастырылған.
Дәнекерлеудің негізгі түрлері. Пайдаланылатын энергия түрлері кейде дәнекерлеу процестерін бірнеше топқа бөлу үшін негіз болады. Мәселен, электр және газ дәнекерлеудің айырмашылығы. Шамалы, мысалы, лазерлі және ультрадыбыстық дәнекерлеу электр түріне қатысты болады. Бұл жағдайда электр энергиясын айырбастауға арналған арнайы құрылғылар пайдаланылады, содан кейін ол жылу болады. Бұл қажетті бөліктерді қажетті температураға дейін қыздыруға мүмкіндік беретін бұл түрі. Дәнекерлеу технологиясы – бұл өндірістік іс-әрекетте металды балқытумен байланысты процесс. Дәнекерлеушілер әр түрлі жабдықтармен әр түрлі салаларда жұмыс істейді. Дәнекерлеушілер жұмыс істейтін орта көбінесе қауіпті. Сондықтан қауіпсіздік процедуралары мен өңдеу және дәнекерлеу техникасын жақсы білу қажет. Дәнекерлеудің жаңа процестері мен технологиялары тиімділіктің, ресурстардың сапасы мен шығындарды үнемдеудің артықшылықтарына ие.