Семіздік пен артық салмақтың басты себебі – ас үлесінің құнары ағзаның қуаттық қажеттілігінен артық болатын үйлесімсіздігінде. Семіздік – бұл май тіндерінің артық жиналуынан дене салмағының артуы.
Дене салмағының артық болуының себептері: тағамның жоғары калориялы болуы, құрамында майлар мен көмір-сулардың көптігі, тамақтану тәртібінің дұрыс болмауы және жеген тамаққа жұмсалған дене белсенділігінің сәйкес болмауы, қозғалыс тәсілдерінің өзгеруі мен дене белсенділігінің төмендеуі.
Артық салмақ пен семіздік жүрек-тамыр аурулары, оның ішінде жүрек ауруы мен инсульт, қант диабеті, қимыл-тірек жүйесінің бұзылуы, остеопороз, онкологиялық аурулар және басқа да ауруларға әкелуі мүмкін.
Дененің артық салмағы дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді және келесі формула бойынша есептеледі:
ДСИ (кг/м2)=салмақ кг/ бойдың ұзындығына м2
Мысалы: дене салмағы 65 кг, бойы 1,66 см адамның дене салмағының индексі 23,5 болады.
ДСИ ерлерде нормасы: 19-25 аралығында;
ДСИ қыз-келіншектерде нормасы: 19-24 аралығында;
Дененің артық салмағы (семіздікалды): 25,0-29,9
І дәрежелі семіздік: 30,0-34,9
ІІ дәрежелі семіздік: 35,0-39,9
ІІІ дәрежелі семіздік: 40,0 және одан жоғары
Елімізде зиянды азық-түлік өнімдерін жарнамалауға шектеу бастамалары іске қосылды. Сондай-ақ мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерде дұрыс тамақтану бағдарламалары еңгізілді. Артық салмақпен семіздікке шалдыққан адамдарды тексеріп, қарау және оларды бақылау, МСАК ұйымдарында артық салмақ анықталған пациенттерді қауіпті мінез-құлық факторлары жөніндегі денсаулық мектептеріне жіберу арқылы артық салмақ пен семіздік мәселесін азайтуға болады.
Артық салмақтың алдын алу үшін не істеуге болады?
– белсенді өмір салтын ұстану маңызды;
– тұтынылатын май мен қанттың көлемін төмендете отырып, ас үлесінің
құнарын шектеу;
– дұрыс тамақтану, артық тамақтанудан аулақ болу;
– жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ дәнді, астық дақылдармен
жаңғақтарды тұтынуды арттыру;
– тұрақты дене белсенділігімен ересектер үшін аптасына 150-ден 300
минутқа дейін, яғни 2,5-3 сағат айналысуға болады.
Салауатты өмір салтын ұстанып, әр түрлі аурулардың алдын алып, денсаулығыңызды күтіңіз!
И.АБДУЖАЛИЛОВ, ТҚЕ №7 ОДО жалпы тәжірибелі дәрігері.