Ілияс Жансүгіровтің «Дала» дастанына – 95 жыл!
Қазақ поэзиясының алып тұлғасы, ұлт руханиятының көрнекті өкілі Ілияс Жансүгіровтің «Дала» дастанының жарық көргеніне биыл 95 жыл толып отыр. 1930 жылы жазылған бұл көркем туынды – қазақ даласының тағдыры мен тарихын, халықтың өмір салты мен рухани болмысын терең поэтикалық қуатпен бейнелеген шоқтығы биік шығарма. «Дала» дастаны – кең тынысты, эпикалық сипаттағы туынды. Ақын бұл шығармасында қазақ даласын жай ғана географиялық кеңістік ретінде емес, халықтың өткені мен бүгіні, тағдыры мен болашағы тоғысқан киелі мекен ретінде суреттейді. Дала бейнесі арқылы ұлттың мінезі, болмысы, еркіндікке ұмтылысы көрініс табады. Ілияс Жансүгіров поэзиясының басты ерекшелігі – тілінің көркемдігі, бейнелілігі мен ұлттық бояуының қанықтығы. «Дала» дастанында ақын табиғат көріністерін, көшпелі өмір салтын, ел тарихындағы күрделі кезеңдерді суреттей отырып, қазақ халқының рухани қуатын, төзімі мен қайсарлығын айқын көрсетеді. Дала – мұнда тірі образ, халықтың жан дүниесін сөйлеткен көркем символ. Дастанда қазақ халқының өткен ғасырлардағы тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік ахуалы, азаттыққа деген аңсары көркем тілмен өрнектеледі. Ақынның ойынша, дала – халықтың анасы, тәрбиешісі, тағдыр айнасы. Сондықтан шығармада ел мен жер тұтастығы, ұрпақ сабақтастығы басты идея ретінде көрініс тапқан.«Дала» дастаны – Ілияс Жансүгіровтің эпикалық поэзиядағы биік шыңының бірі. Бұл туынды қазақ әдебиетінде дала тақырыбын философиялық тереңдікпен, ұлттық сана тұрғысынан кеңінен ашқан маңызды шығармалардың қатарында тұр. Ақынның көркемдік ізденістері мен ой өрісі қазақ поэзиясының дамуына зор ықпал етті. Бүгінгі күні «Дала» дастаны – ұлттық әдебиетіміздің алтын қорынан орын алған, ұрпақтан-ұрпаққа рухани мұра болып келе жатқан мәңгілік туынды. Шығарманың 95 жылдық мерейтойы – Ілияс Жансүгіровтің әдеби мұрасын қайта зерделеп, жас ұрпаққа насихаттауға үлкен мүмкіндік. Ұлт рухын, туған жерге деген сүйіспеншілікті жырлаған «Дала» дастаны қазақ әдебиетінің асыл қазынасы ретінде өз маңызын ешқашан жоймайды.
Балнұр ПЕРНЕХАН,
Түркістан облыстық «Фараб» әмбебап ғылыми кітапханасының қызметкері.