Түркістан облысы кәсіпкерлікті дамыту және халықтың әлеуетін арттыру бойынша үлкен қарқында жұмыс жасауда. Оған мысал Ордабасы ауданы Темірлан ауылының тұрғыны Ләйлә Әбдімәжитқызы. Көпбалалы кәсіпкер ана бүгінде «Ана көрген тон пішер» дегендей, ол бала кезден тігіншілікті анасынан үйренген. 2019 жылы «Бастау-Бизнес» жобасы аясында арнайы оқуын тәмамдап, сертификат алған. 2020 жылы бизнес жобасын қорғап, мемлекеттен қайтарымсыз грант алған. Ал 2022 жылы «Айша» тігін шеберханасын ашып, қазіргі таңда 4 ауыл тұрғынан жұмыспен қамтып отыр.
Тапсырыстың көптігіне байланысты Ләйлә Әбдімәжитқызы алдағы уақытта кәсібін үлкейтуді жоспарлап отыр. «Айша» тігін шеберханасында қыз жасауы, әшекей бұйымдар, тойбастар заттар жетерлік. Қолдан тігілген бұйымдар мен үйдің төсеме жабдықтарының сапасы өте жоғары болғандықтан тапсырыс та көп.
– Тігін дегеніміз – тұнып тұрған математика. Себебі, дәлдік, есеп, теңдік керек. Жастайымнан тігін машинасына отырдым. Қазіргідей барлығы автомат емес, қолмен бірге аяғымыз да қатар қимылдайды. Тапсырыс көбейген уақытта түннің бір мезгіліне дейін отырамын. Тіпті санаулы күнде үлкен іс-шараға қатысатын 400 адамның тапсырысын орындаған кездер де болды. «Озық» мекемесінде жүргенімде бас киім тігуді үйреніп алғаным бар еді. Сол көрген-білгенім қазір өзімнің керегіме жарап жатыр. Бізде бас киім тігетін мамандар аз. Құқық қорғау органдарының арнайы формасын, бас киімін, кителін де тапсырыс берушілердің өтінішімен тігіп береміз. Өйткені, бұл сала қызметкерлерінің киімін Түркістанның тігіншілері тігеді. Алайда оның сапасына көңілі толмайтындар көп. Біздің тігіншілерге әкеліп, қайтадан жөндетіп алады. Сонымен бірге ұлттық киімге сұраныс жоғары болғандықтан, қазақы ою-өрнекпен көмкерілген бас киім, көйлек, қамзол тігеміз. Болашақта осындай киімдерді жалға беретін бір бөлме ашып, ерекше стильде, қазақы нақыштағы өнімдерді көпшілік назарына ұсынамыз, – дейді ол.
Жеңіл өнеркәсіптің дамуына үлес қосқан тігінші қажетті құрал-жабдықтар мен тауар, ине, жіптердің барлығын сырттан алдыратынын айтып қалды. Өйткені бізде олардың бағасы біріншіден, қымбат болса, екіншіден, сапасы жағынан ақсап жатады. Алдағы уақытта кішкентайлар киетін бодиді бірнеше есе қымбат бағаға сатып алғанша, оны өзі тігіп, сатылымға шығаруды жоспарлауда. Шынында бүгінде балалардың киімі қымбат. Оны өзімізде тігіп, сату екі есе арзанға түседі екен. Бұрынғы тігін фабрикасынан мол тәжірибе жинаған шебер болашақта киімдерді сызба реттілігімен шығаруды ойластыруда.
Осы орайда оқырман назарына тігін өнеркәсібі мен тігін машинасының тарихы жайлы ақпараттарды ұсынып отырмыз.
Қазіргі әлемде ұсыныс сұраныстан асып түседі. Барлығында. Адамның жақын жерде киім дүкені болмайтын жағдайды елестету мүмкін емес. Бұған киім мен аксессуарлардың кең ассортиментін ұсынатын интернет-дүкендерді қосыңыз. Киім немесе аксессуарларды сатып алу үшін сізге ақша мен аз уақыт жеткілікті. Жеңіл, жылдам, қол жетімді. Бірақ, егер сізде қосымша уақыт болса және қолыңызды бос ұстағыңыз келсе, тігін тігу пайдалы хоббилердің бірі болуы мүмкін.
Тігін тігу барысында әрбір тігіншінің сүйікті сәті болады. Кейбіреулер үшін бұл өз қолдарымен жасалған дайын өнімді қолдарына ұстау. Кейбіреулер үшін бұл мата мен аксессуарларды таңдау, өйткені бұл тек олардың артықшылықтарына негізделген матаның түсін, тығыздығын және құрылымын таңдаудың осындай еркіндігі. Кейбіреулер үшін бұл тігін машинасының өлшенген дыбысына бейімдеу процесі.
Тігін тігу — қызықты және қызықты хобби. Неден бастау керек? Әрине, ең жақсы нұсқа — кесу және тігу курстарынан өту. Онда сіз маталармен жұмыс істеудің негізгі дағдыларын және тігу техникасын үйренесіз. Интернеттегі көптеген бейне оқулықтардың көмегімен сіз өзіңіздің дағдыларыңызды одан әрі жетілдіре аласыз. Әрине, сізге тігін машинасы, содан кейін оверлокер қажет болады. Сондай-ақ, кез келген тігін дүкенінен қажетті керек-жарақтарды сатып алуға болады: қайшылар, түйреуіштер, қарындаштар және т.б.
Үлгі – жұмыстың ең маңызды элементі. Сіз өзіңіздің өлшемдеріңізге сәйкес тігін курстарында оны қалай салу керектігін үйренесіз. Сіз сондай-ақ дайын сатып ала аласыз, таңдау өте үлкен. Бастапқыда қарапайым көйлек немесе шалбар тігу үшін сізге екі күн қажет болады, тәжірибе арқылы сіз тезірек жұмыс жасайсыз. Мұнда асықпау керек, өйткені осы уақыт бойы сіз көңілді боласыз. Нәтижесінде, қолдан жасалған бұйымды киіп, сіз мақтаныш пен қанағат сезімін сезінесіз, мүмкін ештеңемен салыстыруға келмейтін.
Ең алғаш рет тігін машинасының жобасын XV ғасырда Леонардо до Винчи ұсынған.
1755 жылы Вайзенталь Карл қол тігісін жүргізетін машина ойлап тапты.
1808 жылы Д. Пири бір жіпті тез тарқатылатын машина шығарды.
Тек 1834 жылы Уолтер Хант шөлнекті машина жасады. Бұл машиналардың кемшілігі астыңғы жіптің реттеуіші жоқ еді.
Ал 1844 – 1845 жылдары американдық Элиос Хант инженер Уолтер Ханттың машинасының принципін қолдана отырып, бір қалыпты жұмыс істейтін тігін машинасын ұсынды. Элиос Хантты « тігін машинасының атасы» деп те атайды.
1850 – 1851 жылдары американдық Ален Уилсон мен Исаак Зингер қазіргі замандағы машина түрлерінің негізі дүниеге келді. Сөйтіп 1870 жылдан бастап АҚШ – ” Зингер ” фирмасы кеңінен етек жайды.
1900 жылы Ресейдегі Подольск қаласында ” Зингер ” заводы ашылды. Осы кезден бастап машинаның сыртқы дизайны да ерекше әшекейленіп, фирманың белгісін жазатын болды.
Машинамен тігілген бұйым сәнді әрі сапалы көрінді. Машинамен тіккен тігіс, қол тігісіне қарағанда, жылдам орындалады әрі сапалы, біркелкі түзу, мықты болады. Тігін машинасының қол машина, аяқ машина және электр машина деп аталатын түрлері бар. Конструкциялық орындалуы жағынан тігін машиналары астында тұғыры бар қақпақты машина, сандыққапты машина, стол-шкафты, жазылмалы столы бар машина деп бөлінеді. Тігін машинасының үш класы шығарылады: тек тура тігісті—2 М, тура және бір және екі жіпті инемен ирек тігіс жүргізетін — 132 класты, бір немесе екі жіпті инемен тура немесе ирек сызықты тігіс жүргізетін, сондай-ақ өрнек жүргізетін және арнайы тігіс тігетін 142 класты машиналар.
Тігін бұйымдарына негізгі материалдарды таңдау және оларды ұтымды қолдану ең маңызды, сондықтан материалдардың қаситеттерін, құрылысын, олардың ассортиментін және сапасын білу қажет. Тігін өнеркәсібінің мамандары ең алдымен, тігін бұйыдарына арналған материалдарына қойылатын талаптарды, қасиеттерінің көрсеткіштерін анықтай білу және нақты тігін бұйымдарына арналған материалдардың бағалануын білуі керек. Суретші-модельер, құрастырушы және технолог материалдармен жұмыс істегенде, оның қаиеттерін біліп қана қоймай, киімге таңдалған материалдарды өңдегенде, бұйымды дайындау кезінде материал қасиетін өзгеруінің және осы өзгерісті бұйымның нақты пішімін немесе силуэтін жасауда қолдануды терең білу қажет.
Киім дайындау процесі мынадай негізгі кезеңдерден тұрады: модель, конструкция және лекало құрастыру, материалды пішуге және пішімді дайындау, қорғайтын құрал ретінде пайдаланылады. Киім адамзаттың материалдық мәдениетінің элементтерінің бірі болып табылады. Адамзат қоғамының әрбір тарихи даму кезеңінде тігін бұйымдары өзгеріске ұшырап отырады. Ол қоғамдық құрылыстың, техника мен экономика дамуының, сондай-ақ ұлттық мәдениеттің өзіндік ерекшелігін, халық тұрмысының, көркемдік талап-талғамы мен салт-дәстүрлерінің талаптарын бейнелейді.
Тігін саласы адам денесінің анторпометриялық нүктелері арқылы өлшем алып, киімнің негізгі базистік торы арқылы, лекало жасау арқылы, пішіп, тігуге үйрету мен қыздарды тігін жүргізу кезінде ұқыптылыққа, зейінділікке, тігін машиналары мен жабдықтарын күтіп ұстауға баулуға арналған ғажап сала.
Таңғажайып талантымен талайларды тамсандырған қазақ қолөнерінің қарапайым да қайталанбас түрі – қиыстырып құрақ қию, одан көздің жауын алатындай өте бағалы бұйымдар жасау. Оның қымбат құндылығының бір айғағы құрақтан жасалған заттардың ұзатылатын қыз жасауына еніп, бұл дүние-мүліктің ажарын арайландырып жіберетіні, үй ішіне ұлттық рең беріп, адамның рухын асқақтататыны. Құрақ–төрге төсейтін көрпеше. Мата қиындыларын қиюластырып, тұмарша, сегіз жапырақ, ромб тәрізді өрнектерден құралған көрпені құрақ немесе құрақ көрпе деп атайды. Ежелден қонақжай қазақ халқы төрін қонаққа арналған “қасиетті орын” санаған. Ерте кезде баласы өліп, тоқтамаған үй “тіл-көзден аман болсын” деген ырыммен қырық құрақ құрап, баласын соған ораған. Құрақ көрпені арасына мақта немесе қойдың, түйенің жүнін салып, сырып тігеді. Қазақтың ісмер, шебер әйелдері құрақ көрпеден құрақ кеудешеге дейін, құрақ бөстектен құрақ ойыншыққа дейін жасап, керемет нәрселердің де қарапайым тәсілмен-ақ өмірге келетінін ежелден-ақ қалың жұртқа паш етіп келеді. Зердесінде зейіні бар адамдардың қай-қайсы да құрақтан жасалған заттарға ойлы көзбен назар аударса, сан алуан сәнді түстердің бір-бірімен жарасым тауып, әдемілік әлемін сыйға тартып тұрғанын айқын аңғара алады. Ол арқылы халқымыздың құнарлы дүниетанымын, эстетикалық талап-талғамын, сұлулықты аңсаған іңкәр сезімін айтқызбай-ақ танисың. Басты бұйымдары көрпе, тұскиіз, ендеше, жастық, түрлі ойыншықтар болып келетін құрақ құрау – қазақ дәстүрінде қыз балалар кішкентайынан біліп, үйренуге тиісті қолөнер түрі. Ол қыздарды төзімділікке, үнемділікке, шеберлікке, бояуларды ажыратып, олардың бір-бірімен үйлесімділік табуын түсініп, тануға шыңдайды, тазалыққа, әсемдікке үндейді, жан-дүниесін байытып, ой-өрісін кеңейтеді. Құрақ негізінен, түрлі-түсті маталардан құралады. Мата қиығын қолына ұстаған әрбір әйел оны білмей тұрып қиық құрай алмайды, жасаған бұйымы көріксіз болып шығады. Яғни, құрақ құрауда қойылатын басты шарт: онымен айналысатын адамның бойында өнерді түсінетін қасиет, ұшқыр қиял, бояулардың сырын білетін таным болуға тиіс. Құрақшылық қолөнері сәнді жұмыстар жасау тарихы өте арыдан басталады. Таңғажайып талантымен талайларды тамсандырған қазақ қолөнерінің қайталанбас түрі – қиыстырып құрақ қию, одан көздің жауын алатындай өте бағалы бұйымдар жасау. Зердесінде зейіні бар әр адамның қай-қайсысы да құрақтан жасалған заттарға ойлы көзбен назар аударса, сан алуан сәнді түстердің бір-бірімен жарасым тауып, әдемілік әлемін сыйға тартып тұрғанын айқын аңғара алады. Қазақтың қолөнерінің өмірге келуі халықпен, көшпелі өмірмен тығыз байланысты. VII-VIII ғасырда тігіншілік, етікшілік пайда балған. Сауда саттық дамыған кезде әр халықтың өнері араласып ұлттық құрақ түрлері пайда болды. Қазіргі уақыт талабына сай жаңа үлгідегі “сегізжапырақ”, “қызғалдақ”, “ботакөз”, “құдық”, “жұлдыз”, “шахмат” құрағымен жастық тыс, көрпе, сырмақ, паннолар жасалады. Қазақ халқы-кең байтақ елімізде қалыптасқан көне мәдениеттің тікелей мұрагері және сол дәстүрді дамытушы, жаңғыртып байытушы, ұлттық қолөнердің үздік үлгілерін атадан балаға мұра етуші.
Ғасырлар бойы уақыт елегінен өтіп ұрпақтан-ұрпаққа жеткен ұлттық қолөнер бабалардан қалған мәдени мұрамыздың ең асыл құнды қазынасының бірі. Ол келер ұрпақ тәрбиесінде баланың ой санасына жаңа заман талаптарымен үндесе тарап ақыл-ойды асқарға, қиялды-қияға жетелейтін киелі мұра. Құрақ құрау – бұл нағыз өнер, мата қалдықтарын үнемдеп тігудің ерекше түрі. Бұл құрақ өнері бүкіл елге белгілі өнердің бірі болып табылады. Құрақ құрау көптеген халықтарға бұрыннан белгілі өнер. Ең көне бұйым болып табылатын пэчворк техникасы, ең алғаш рет шыт отаны – Индия елінен табылған. Ерте заманда құрастырылған киімдерді кедей, нашар тұратын адамдар киген. Ал қазіргі таңда құрастырылған киімдерді авангард стилінде пайдаланады. Орта Азия халықтары қазақпен қырғызда – “құрақ”, Ресейде – мозайка немесе “ляпочка” деп, ал ағылшынша «квилт» деп, Жапон халқында «сашико» деп аталады. АҚШ, Германия, Швеция сияқты елді мұражайларында құрақ бұйымдарының коллекциясы бар. Ал қазақ халқының тұрмыс тіршілігінен хабар беретін бір қатар бұйымдар Ә.Қастеев мұражайнда сақталған. Қасиетті қазақ халқының, соның ішінде әйел адамдардың қолдарынан шыққан қолөнер туындыларының тарихы тым тереңде жатыр. Ол кең байтақ жерімізді мекендеген сақ, үйсін, қыпшақ, ғұн тәрізді көне түрік тайпаларының мәдениетінен арқау алады. Және де оған Оңтүстік-Сібір, Орта Азия мен Ресей халықтарының да мәдениеті өз әсерін тигізген. Осындай үнемі жаңғыру үстінде болған қазақ халқының дәстүрлі қолөнерінің даму биігіне көтерілген кезеңі ХІХ ғасырдың 2-жартысы мен ХХ ғасырдың басы. Археологиялық қазбалар мен жазба ескерткіштерге арқа сүйенсек, Қазақстан аймағын мекендеген тайпалар жүздеген жылдар бойы металл, тас, сүйек, саз балшық, ағаш, жүн, тағы басқа да шикізаттарды шаруашылық кәсіптері мен күнделікті тұрмыс қажетіне жарап, қол өнердің өз ұлтына тән ерекше көркем түрлерін қалыптастырған. Қазақстан жеріндегі қолөнердің көне заманнан келе жатқанына Павлодар өңіріндегі Досыбай жартасынан табылған бейнелер, Өскемендегі жазбалар мен Ұлытау жартасындағы суреттер, өзіміздің облыс көлеміндегі Лебедевка, Қырықоба обаларында жүргізілген архелогиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған керамикалық қазындылардың беттеріне салынған геометриялық өрнектер нақты айғақ бола алады. Өзге де ғылыми деректерде қазақ даласында болған саяхатшылар қазақ топырағын мекендеген сақтар мен массағаттардың барлық заттардың әшекейленіп, киімдердің өзіне тән үлгісі барын айтады.
Қазақ қолөнерінің, оның ішінде құрақ бұйымдарының бояуы сан алуан.Түс шеңберінде түстер екі топқа бөлінеді: жылы және суық. Түс шеңберінде бір-біріне қарсы тұрған түстерді қарама-қарсы түстер дейді.Олар қызыл-жасыл, сары-күлгін, көк-қоңыр т.б. Халқымыздың ұғымында көгілдір түс-аспанның символы, қызыл түс – оттың, қанның, өмірдің, жасыл түс – өсімдіктің, көктемнің, бастаудың, ақ түс – биіктіктің, аспанилықтың, сары түс – даналықтың, білімнің белгісі. Сол себепті, қиықта бұл түстер бір-бірімен тығыз бірлікте тұрғанында ғарыштың, әлемнің бейнесін бедерлеп, буддистік мандаланың философиялық мағынасынан да артық мән-маңызға, құпия сырға толы екенін байқатады. Түстер гаммасын топтау немесе түстер үйлесімділігі. Матаны түстеріне қарай таңдаудың маңызы зор. Мата қиындыларының ішінен алдымен түсі ақ, ұсаү суреттері бары таңдап алынады. Бұлар басқа түстерге қарағанда, сирек және аз мөлшерде қолданылады. – С ұр түс – кез келген гамманы жақсартады. – Ақ түсті фон ретінде пайдалансақ компазицияны нәзік етіп көрсетеді. – Бір бұйымға өте көп материал қолданудың қажеті жоқ, 3- 5 түрі жеткілікті. – Құрақпен жұмыс істеу үшін матаға суреттің қандай тәсілмен түсірілгенін білу керек . Мата түстерін таңдағанда – ашық түс пен күңгірт түстерді , матаның реңіне қарай қарама –қарсы түстерді (контрасные ), топтық түстер гаммасын жасауды басты назарда ұстау қажет.
Қазақ қолөнерінің қандай түрінде де ою-өрнектер пайдаланылады. Құрақтан жасалған бұйымдарда да олар өз орнын тауып жатады. Негізінен, қазақ символы көп қабатты. Ол басқа символдармен астасып, мағынасын байыта береді. Этнографтардың айтуынша, бұл жерде ұшбұрыштың және оған қиысатын барлық элементтердің мәні айрықша. Олардың түсіндіруінше, үшбұрыш магиясының мәні үш дүниені тұтастыра білуінде. Қазақтың дәстүрлі көзқарастары бойынша, үшбұрыш – су, жер, ауа – үш ғаламның Құрақ көрпешелердің әрбір бөлшегі геометриялық фигуралардан тұрады. Шаршы, алтыбұрыш, трапеция, тең бүйірлі үшбұрыш, пирамида, ромб, тіктөртбұрыш, параллелограмм, белгісі болып саналатын балықты, оқты, құсты меңзейді. Егерде осы үшбұрыштың ішіне қошқар мүйіз оюы қиысса, ол отты бейнелейді. Жалпы, қазақтардың ұғымында ою-өрнек магиялық сипатта, ол барлық «кіріс» пен «шығысты», «жағал» мен «қиысуды» белгілейді… Құрақтың түрлері төрт топқа бөлінеді: 1.Табиғат. 2.Жануарларға. 3.Геометриялық. 4.Аспан әлемі. 4. Құрақ маталары. Қамқа– алтындатқан немесе күмістеткен зерделі жіптен тоқылған жібек мата. Қатипа – жол-жолы бар, жұқа жібек мата. Барқыт, шыт. Торқа – ең қымбат жібек мата. Батсайы – қалың жібек кездеме. Торғын – қымбат бағалы жібек матаның бір түрі. Мақпал – тығыз тоқылған, жұмсақ, түкті барқыттың бір түрі. Қыжым – сапалы жүнен тоқылған түкті мата, плюш. Пай – жібек мата. Парша – алтын мен күмісті араластыра отырып тығыз тоқылған жылтырақ жібек мата және сол матадан тігілген қымбат бағалы киім. Қазине – жібектен қалыңды – жұқалы етіп тоқитын мата. Шағи – жұқа келген жұмсақ және таза мата. Ләңке – сырткиімдік матаның бір түрі. Насар – жібек кездеме. Ұштап – ақ түсті тығыз мата. Шыт – арзанқол жұқа мата. Сәрпөңке – астарлық жібек мата. Бояқ – кездеменің боялған түрі. Борлат – қызыл түсті жұқа мата. Тібен – түрлі-түсті қалың мата.
Құрақ техникасы немесе пэчворк (patchwork – ағылшын тілінен аударғанда құрақ құрау, құрастыру) қызықты жұмыс, үлкен қиял беруші өнер.Пэчворк техникасы геометриялық қиындыларды біріктіріп тігу арқылы қайта бүтін мата жасау. Құрақ құрау эстетикалық талғамды қажет етеді. Жұмыс барысында түс үйлесімділігі, қиындылардың симметриялылығы, дәл қиыстыру . Құрақты құрау кезінде қойылатын талап – ол мата бөлшектерінің симетриялы болуы және матаның негізгі және арқау жіптерін ескеруіміз керек. Құраққа пайдалынатын мата жұқа, қалыңдығына қарай іріктеліп алынады. Матаны үлгі бойынша қию үшін тігіске кететін қосымшаны 0,5-1см артық алып, матаның шығымдылығын ескеру керек. Матаның үлгі бойынша қию үшін алдын ала дайынаған матаның үстіне үлгіні қойып, бормен немесе сабынмен шетін сызып, қосымшаны ескере отырып белгілейміз де, бұдан кейін үлгіні алып тастап, бормен белгіленген жерін қиып аламыз. Құрақ қиындыларын әуелі көктеу тігістері арқылы біріктіреміз, одан соң тұрақты тігіс машинаға саламыз. Құрақтың сәнді болуы сызбасымен үлгісіне тікелей байланысты. Машина тігістерін қолмен тігу арқылы орындауға болады. Қол тігістері: тепшіу, көктеу, жөрмеу, қайып тігу, т.б. солардың ішінде қайып тігу әдісімен тігеміз. Құрақтан жасалған бұйымның шетін түрлі мата қиындыларынан тұмаршалауға шашақтауға немесе өзге түсті матамен жиектеп сәндеуге болады. Көрпенің астына лайықтап астар қиып алып беттестіру кезінде екі жағының да оң беті ішіне қарайды. Арасына корпешенің немесе бұйымның барлық жақтауларына олшеніп алынған тұмарша қосыла көктеледі. Мықты болу үшін машина тістерін пайдаланамыз. Құрақ бұйымның оң бетін аудару үшін 8-10 см көлемінде астардың дәл ортасынан ашық тігілмеген жер қалдырамыз. Арасына тұмарша салынып астарланған құрақтың ішіне мақта саламыз да көрпешені көктейміз. Көктеу жұмысы мақтаның түйдектеліп, көрпешенің бір шетіне жинақталып қалмауы үшін қажет. Көктеп болған соң корпешені сулы дәкемен үтіктейтін болсақ тігістің кейбір кемшілігі білінбей кетеді.
Құрақ құрау өнерін дымытуды насихаттауымыздың мақсаты қолөнерді сақтап қалып, дәстүрімізді жалғастыру кешегі қажеттіліктен туындаған өнерді бүгінгі жастарды тәрбиелеуге пайдалану, өнерге баулып тәрбиелеу. Жұмысты жасау барысында көптеген зерттеме жұмыстарын жүргіздім. Өз жұмысымның ерекшелігі қазақтың салт-дәстүрін, ұлттық қолөнер туындыларын зерттей отырып, құрақ өнерін меңгердім. Жалпы, құрақ өнерін зерттеу барысында, оның түрлерін, жасалу жолдары, тарихы айтылған. Адам, қоғам үшін құрақ өнерінің жасалуын зерделей келе қолөнер байлығымыз екенін білдім. Құрақ – қызық, әрі құнды өнер. Ол ұзақ ізденісті, ыждағатты қол еңбегін қажет ететін іс. Шын шеберлікке қоса табандылықты талап етеді.