Түркістан қаласы бойынша жергілікті прокуратура органдары өздеріне жүктелген – айғақтарға тәуелсіз баға беру, азаматтар құқықтарының бұзылуына жол бермеу, сотта айыптауды қолдау сынды міндеттерді қалай орындауда? Бұл сұраққа жауапты кейінге қалдырып, алдымен ел Президентінің осы салаға қатысты пікірлерін келтіріп өтсек.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауына сәйкес құқық қорғау органдарының қылмыстық қудалау қызметін модернизациялау басталған болатын. «Құқық қорғау жүйесінің жұмысында ескіліктің сарыны жойылмағандықтан, тек айыптау жағы басым. Азаматтардың негізсіз қылмыстық қудалауға түскен кездері болды. Қылмысты анықтаған жедел уәкіл мен процесуалды шешім шығаратын тергеуші бір басшыға бағынады. Ал оған қылмысты жылдам ашып, сотқа жіберу маңызды. Алайда көрсеткіш қуамыз деп, азаматтардың құқығын таптап, бостандығын шектемеу керек. Прокурорлық қадағалау болса, ылғи кеш іске асады. Олар іспен сот алдында ғана танысады» – деген Тоқаев бұл саланы модернизациялау керектігін тағы айтқан болатын.
Президент қылмыстық және қылмыстық-процессуалдық заңнаманың тұрақтылығын қамтамасыз ету керектігіне назар аударды. Оны жиі түзету мен өзгеріс енгізу құқықты қолдануға кері ықпал етеді. Біркелкі тергеу және сот практикасын жасауға мүмкіндік бермейді. Ал полиция халыққа жақын болуы тиіс. Әсіресе, учаскелік инспектор тұрғындармен ашық диалог құра білуі керек. Осы орайда кадр сапасын арттыру маңызды екенін де осы Жолдауында ерекше айтып кетті. Президенттің пікірінше, учаскелік полиция азаматтарға таныс, қолжетімді және беделді болуы керек. Азаматтардың құқығын белсенді түрде қорғауы тиіс.
Ендеше Түркістан қаласының прокуроры Жаннұр Ахметбек жаңа модельге сәйкес өткен жылдан бастап прокурор іс бойынша адамның құқығы мен бостандығын қозғайтын барлық негізгі процестік шешімді келісіп, бекітетінін айтады. Түркістан қаласы прокуратурасының қадағалауына жататын қалалық полиция басқармасында тергеу аппараты 35 қызметкерден тұрады. Олардың жұмысын қадағалауды 6 прокурор жүзеге асырады. «Жаңа модельге сәйкес жұмыс басталғалы 1 жыл 5 айда полиция басқармасы жалпы 3 428 шешім қабылдаса, прокурорлар оның 178-ін келісуден, яғни бекітуден бас тартқан, 3 262-ін бекіткен. Осылайша, азаматтардың тағдырына қатысты барлық шешімдер прокурордың сүзгісінен өтіп, ол негізсіз деп тапса, келісілмей, тергеушіге кері қайтарылады. Жалпы, жаңа модель тергеуші мен прокурорды тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеуге ықпал етіп, тергеудің сапасын да, жеделдігін де арттырды. Ең маңызды нәтижесі – адамдардың конституциялық құқығын бұзуға жол берілмеді. Оған дәлел – осы мерзімде қала прокуратурасымен сотқа жіберген істер бойынша бірде-бір ақтау үкімі шығарылмаған. Бұл бір жағынан айыптау үрдісі азаюының белгісі», – дейді Жаннұр Асқарбекұлы.