13 ҚАРАША – ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЗАҒИП ЖАНДАР КҮНІ

12 көрілім

13 қараша – Халықаралық зағип жандар күні. Бұл күн – көру қабілетінен айырылған және көру мүмкіндігі шектеулі адамдардың қоғамдағы орнына назар аударуға, олардың құқықтарын қорғауға, әлеуметтік қолдау көрсетуге және өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған маңызды дата. Аталған күннің негізгі мақсаты – зағип жандардың қоғам өміріне толыққанды араласуына жағдай жасау, олардың білім алуына, еңбек етуіне, шығармашылықпен айналысуына және өз қабілеттерін еркін жүзеге асыруына тең мүмкіндік қалыптастыру. Бұл күн адамгершілік, мейірімділік, жанашырлық, өзара құрмет пен әлеуметтік жауапкершілік құндылықтарын дәріптеудің де маңызын арттырады. Халықаралық зағип жандар күнінің 13 қарашада аталып өтуі француз ағартушысы, зағип жандарға арналған алғашқы білім беру жүйесінің негізін қалаушылардың бірі Валентин Гаюидің туған күнімен байланысты. Сонымен қатар көру қабілетінен айырылған адамдардың білім алуына зор үлес қосқан Луи Брайльдің есімі де ерекше құрметпен аталады. Ол әзірлеген алты нүктелі Брайль жазу жүйесі зағип жандардың сауат ашуына, кітап оқып, білім алуына және ақпаратқа қол жеткізуіне үлкен мүмкіндік берді. Бүгінде бұл жүйе әлемнің көптеген елдерінде қолданылып, көру қабілеті бұзылған адамдардың қоғаммен байланысын нығайтуға және дербес өмір сүруіне ықпал етіп келеді. Көру қабілетінің бұзылуы адамның өмірінде белгілі бір қиындықтар туындатқанымен, ол оның білімін, қабілетін, зияткерлік әлеуетін немесе қоғамға қосар үлесін шектемеуі тиіс. Зағип жандар да өз арманы мен мақсаты бар, білімге ұмтылатын, еңбек етіп, шығармашылықпен айналысатын, қоғамдық өмірге белсенді араласатын толыққанды азаматтар. Олардың арасында түрлі салада жетістікке жетіп жүрген ұстаздар, музыканттар, спортшылар, ғалымдар, кәсіпкерлер мен өнер иелері аз емес. Бұл – адамның мүмкіндігін тек физикалық ерекшелігіне қарап бағалауға болмайтынын көрсететін айқын дәлел. Сондықтан қоғамның басты міндеті – зағип жандарға аяушылықпен қарау емес, олардың құқықтары мен мүмкіндіктерін құрметтеу, өз әлеуетін жүзеге асыруына қажетті жағдай жасау. Зағип және көру қабілеті бұзылған адамдар үшін сапалы білімге қол жеткізу – әлеуметтік бейімделудің, кәсіби дамудың және тәуелсіз өмір сүрудің маңызды алғышарты. Қазіргі таңда ақпараттық технологиялардың дамуы көру қабілеті бұзылған азаматтардың білім алу мүмкіндіктерін кеңейтіп отыр. Арнайы дыбыстық бағдарламалар, экрандағы мәтінді дауыстап оқитын қосымшалар, электронды үлкейткіштер, Брайль қарпімен басылған кітаптар мен оқу құралдары білім беру үдерісін қолжетімді етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар білім беру ұйымдарында инклюзивті ортаны қалыптастыру, педагогтердің кәсіби біліктілігін арттыру, оқу материалдарын бейімдеу және әрбір білім алушының жеке қажеттілігін ескеру маңызды. Өйткені әрбір азаматтың денсаулық жағдайына қарамастан, сапалы білім алуға және өзінің болашағын қалыптастыруға тең құқығы бар.

Зағип жандардың күнделікті өмірде кездесетін негізгі мәселелерінің бірі – қоғамдық кеңістіктің толықтай қолжетімді болмауы. Көшелерде, қоғамдық көліктерде, мемлекеттік мекемелерде, медициналық ұйымдарда, білім беру және мәдениет нысандарында арнайы жағдайлардың жеткіліксіздігі олардың еркін қозғалуына және қажетті қызметтерді пайдалануына кедергі келтіруі мүмкін. Осыған байланысты қоғамдық орындарға арнайы тактильді бағыттаушы жолақтар орнату, қоғамдық көліктерде дыбыстық хабарландыру жүйесін дамыту, ғимараттарда Брайль қарпімен жазылған ақпараттық тақтайшаларды орналастыру, мемлекеттік және әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету маңызды. Мұндай шаралар зағип жандардың өздігінен қозғалуына, күнделікті қажеттіліктерін еркін орындауына және қоғам өміріне белсенді қатысуына мүмкіндік береді. Әрбір адамның еңбек етуге, өз қабілетін көрсетуге және қоғамның дамуына үлес қосуға құқығы бар. Зағип және көру қабілеті бұзылған азаматтардың да кәсіби тұрғыда дамуына, жұмысқа орналасуына және өз ісін бастауына қажетті жағдай жасалуы тиіс. Өкінішке қарай, кейбір жағдайларда жұмыс берушілер тарапынан түсінбеушілік, қалыптасқан теріс көзқарастар және бейімделген жұмыс орындарының жеткіліксіздігі олардың еңбек нарығына араласуына кедергі келтіреді. Бұл мәселені шешу үшін кәсіптік даярлау бағдарламаларын дамыту, жұмыс орындарын арнайы техникалық құралдармен жабдықтау, жұмыс берушілер арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу және әлеуметтік серіктестікті нығайту қажет. Еңбек ету мүмкіндігі адамның өзіне деген сенімін арттырып қана қоймай, оның қоғамдағы дербестігін нығайтады. Зағип жандардың өмірінде отбасының, жақындарының және қоршаған ортаның қолдауы ерекше орын алады. Алайда шынайы қолдау адамның орнына шешім қабылдау емес, оның өз бетінше әрекет етуіне мүмкіндік беру екенін түсінуіміз қажет. Қоғамда көру қабілеті бұзылған адамдарға қатысты дұрыс көзқарас қалыптастыру, олардың жеке кеңістігін құрметтеу, қажет болған жағдайда көмек ұсыну және пікірін ескеру – адамгершілік пен мәдениеттіліктің белгісі. Әсіресе жас ұрпаққа мейірімділік, төзімділік, жауапкершілік және өзгелердің ерекшеліктерін құрметтеу құндылықтарын үйрету маңызды. Себебі инклюзивті қоғам әр адамның күнделікті іс-әрекетінен, өзара түсіністігі мен сыйластығынан басталады. Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі адамдардың құқықтарын қорғау, әлеуметтік қолдау көрсету және қоғам өміріне араласуына жағдай жасау мәселелері мемлекеттік әлеуметтік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Бұл бағытта әлеуметтік қызмет көрсету, оңалту шараларын ұйымдастыру, техникалық көмекші құралдармен қамтамасыз ету, инклюзивті білім беруді дамыту және жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жұмыстары жүргізіледі. Сонымен қатар БҰҰ-ның Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясы әрбір адамның қадір-қасиетін, дербестігін, теңдігін және қоғам өміріне толыққанды қатысу құқығын қорғауға бағытталған маңызды халықаралық құжат болып саналады. Зағип жандардың құқықтарын қамтамасыз ету тек мемлекеттік органдардың міндеті емес, бұл іске қоғамдық ұйымдар, білім беру мекемелері, кәсіпорындар, бұқаралық ақпарат құралдары және әрбір азамат атсалысуы қажет. 13 қараша – Халықаралық зағип жандар күні бізге қоғамдағы әрбір адамның орны ерекше екенін тағы бір мәрте еске салады. Адамның қадір-қасиеті оның көру қабілетімен, денсаулық жағдайымен немесе физикалық мүмкіндіктерімен өлшенбейді. Ең бастысы – оның адамдық болмысы, білімі, таланты, еңбегі және өмірге деген ұмтылысы. Зағип жандарға қолдау көрсету бір күндік науқанмен шектелмеуі тиіс. Бұл бағыттағы жұмыстар жыл бойы жүйелі түрде жүргізіліп, олардың өмір сүруіне, білім алуына, еңбек етуіне және қоғамның барлық саласына тең дәрежеде қатысуына мүмкіндік жасалуы қажет. Біз әрбір адам өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінетін, ешкім шет қалмайтын, теңдік пен өзара құрмет үстемдік ететін орта қалыптастыруға ұмтылуымыз керек. Осы айтулы күнде зағип және көру қабілеті бұзылған барлық азаматтарға зор денсаулық, қажымас қайрат, отбасыларына амандық, өмірлеріне шаттық пен толағай табыс тілейміз. Әр адамның арманына жетуіне мүмкіндік беретін, мейірімділік пен түсіністікке негізделген қоғам қалыптастыру – баршамыздың ортақ азаматтық міндетіміз. Қоғамның шынайы дамуы әрбір адамға тең мүмкіндік беріліп, ешкімнің назардан тыс қалмауымен өлшенеді.

Әлия ЖҰМАБЕК,

Түркістан облыстық «Фараб» әмбебап ғылыми кітапханасының кітапханашысы

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған

Жоғары

Вы не можете скопировать содержимое этой страницы