Еліміздің, жалпы өңіріміздің киберқауіпсіздігі қаншалықты қорғалған деген сұрақ көпшілікті мазалайтыны рас. Бұған дейін талай кибершабуылдар болғанын да жоққа шығара алмаймыз. Хакерлер қарапайым азаматтарға шабуыл жасау үшін барлық жаңа технологияларды пайдаланады. Осы орайда сайтымыздың «Керек дерек» айдары Түркістан қаласының тұрғындарына сала мамандарының пікірін ұсынып келеді.
Мамандардың сөзінше, осы жылы кибершабуылдар көбейеді деп күтілуде. Өткен жылы дәріханалар, дүкендер және т.б. желілерге кибершабуылдардың көбейгеніне қарап, биыл да өнеркәсіптік сектор киберқауіпсіздікке бұрыннан көңіл бөліп келеді, бірақ орта бизнес әлі де назар аудармайды. Осыны ескергеніміз жөн екен.
«Қазақстанда көптеген басқа елдердегідей киберқауіпсіздікке арналған жеке құрылым жоқ. Цифрландырудың қарқынды дамуын ескере отырып, осы саланы қадағалайтын жеке киберқауіпсіздік агенттігі болса жақсы болар еді. Қазақстан, шын мәнінде, қазірдің өзінде, айталық, хакерлер үшін кибер сынақ алаңы. Мұнда барлығы цифрлық және электронды үкіметке көшуде. Әрине, бұған шетелдік хакерлер топтары қызығушылық танытып жатыр. Яғни, егер бізде электронды үкімет болмаса және айталық, бірдей QR төлемдері болмаса, бізді ешкім қызықтырмас еді. Ал осы жылы Қазақстанға кибершабуылдар көбейеді деп күдіктенемін. Яғни, хакерлер Қазақстан Республикасында ақша бар екенін және біз шифрланған деректер үшін сыйақы төлеуге дайын екенімізді түсінген кезде, менің ойымша, бізде бұл шабуылдардың үлкен пандемиясы болуы мүмкін», – дейді ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі маман Жандос Дәулетұлы.
Жалпы 15-20 жылдық межеден өткен жергілікті ірі бизнестің екі түрі бар. Кейбіреулер нарықта тәжірибенің жетіспейтінін түсініп, шындыққа көбірек сәйкес келетін процестерді жүзеге асыратын топ-менеджментті шетелден әкелді.
Түркістан қаласының тұрғындарының назарын аударып жатқан киберқауіпсіздік саласы күннен күнге күрделеніп барады. Мәселен, өңіріміздегі энергетика, көлік, бөлшек сауда және өнеркәсіп сияқты салалардағы компаниялар тұтынушыларға тиімді қызмет көрсету және үнемді бизнес операцияларын қамтамасыз ету үшін цифрлық жүйелер мен жоғары жылдамдықты қосылымды пайдаланады. Олар өздерінің физикалық активтерін қорғайтыны сияқты, цифрлық активтерін де қауіпсіз етіп, жүйелерін байқаусызда қол жеткізуден қорғауы керек. Компьютерлік жүйелерге, желілерге немесе қосылған құрылғыларға қасақана бұзу және оларға рұқсатсыз кіру кибершабуыл деп аталады. Сәтті кибершабуыл құпия деректерді ашуға, ұрлауға, жоюға немесе өзгертуге әкелуі мүмкін. Киберқауіпсіздік шаралары кибершабуылдардан қорғауды қамтамасыз етеді және келесі артықшылықтарды береді. Сонымен қатар, көптеген мемлекеттер мемлекетаралық қатынастарға күрделілік аспектісін келтіре отырып, шабуылдау және қорғаныс АКТ мүмкіндіктерін дамытуға инвестиция салуда. Мұндай мүмкіндіктер барлау және ақпараттық операциялардан маңызды желілер мен қызметтерді немесе командалық және басқару функцияларын бұзуға дейін болуы мүмкін.
АКТ-ның ерекше сипаттамалары мемлекеттердің ниет, атрибуция, ережелер мен нормалар мәселелерін шешу әрекетінде шатасудың, қате пікірдің және тіпті шиеленістің ауқымын айтарлықтай арттырды.
Сондықтан ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттер АКТ-ны пайдаланудан туындайтын қақтығыстар қаупін азайту үшін сенім шараларын әзірлеуде. Бұл шаралар киберкеңістікті болжауға болатын және түсініспеушіліктерді болдырмау үшін арнайы құралдар мен механизмдерді қамтамасыз етуге арналған, соның ішінде:
*пайда болған шиеленістерді бәсеңдету мақсатында киберқауіпсіздік және АКТ қауіпсіздігі саласындағы ықтимал инциденттер бойынша консультациялар өткізу үшін мемлекеттердің кездесулерін ұйымдастыру механизмі;
*мемлекеттерге киберкеңістікте бір-бірінің ниетін оңайырақ «оқуға» мүмкіндік беретін пікір алмасу алаңын, киберқауіпсіздік пен АКТ қауіпсіздігінің ұлттық стратегиялары мен тәсілдерін қамтамасыз ету;
* АКТ бар маңызды инфрақұрылымды қорғау сияқты жұмыстың нақты бағыттары: бұл қатысушы мемлекеттерге ортақ игіліктер үшін ЕҚЫҰ кеңістігінде киберқауіпсіздік қатерлеріне қарсы тұрақтылықты ұжымдық түрде құруға мүмкіндік береді.
* ЕҚЫҰ және оның институттары киберқауіпсіздік пен АКТ қауіпсіздігі бойынша CSBM-ге қоса, ұйымдасқан қылмыскерлер мен террористер сияқты мемлекеттік емес субъектілердің киберқауіпсіздік пен АКТ қауіпсіздігіне төнетін қауіптермен күресуге ерекше көңіл бөледі. Мұнда басты назар тиімдірек криминалистикадан бастап АКТ лаңкестердің тактикалық қолдаушысына айналуының алдын алудың инновациялық тәсілдеріне дейінгі осы дамып келе жатқан қауіптерге барабар және уақтылы ұлттық жауаптарды ынталандыруға бағытталған.