Түркістан қаласында “ЖАСӨСПІРІМ” рейдтік іс-шарасы жалғасын табуда. Балалар мен жасөспірімдердің беймезгіл уақытта үй-жайдан тыс жүруі және жастар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында Түркістан қалалық полиция басқармасының ювеналды полиция тобы мен Түркістан қаласы әкімдігінің өкілдері, “Адами әлеуетті дамыту” бөлімі және қалалық прокуратурамен бірлескен рейд жұмыстары жүргізілді. Бақылау нәтижесінде ішкі істер органына 25 жасөспірім жеткізілді.
Олардың ата-аналарына- ҚР ӘҚБтК-нің 442-бабымен (Кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз түнгі уақытта ойын-сауық мекемелерінде немесе тұрғынжайдан тыс жерде болуы), кәмелетке толмағандардың түңгі уақытта ойын-сауық орындарында болуына жол берген ойынхана иелеріне ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 132-бабы бойынша хаттамалар толтырылып, айыппұл салынды. Айта кетейік, Түркістандық полицейлер қала тұрғындары мен қонақтарына кәмелет жасына жетпеген балаларын қараусыз қалдырмауды, бала тәрбиесімен тұрақты түрде айналысуды ескертеді. Бүгінгі құқықтық мемлекет құрамыз деген заманда әрбір адам өз құқықтарын жете біліп,жалпы заң білімі саласынан мағлұмат алғаны дұрыс. Заңды аттамай, тура жолмен жүріп, еліне адал қызмет еткен азамат қана мұратына жетеді. Сондықтан заңды білу – заман талабы.
Бүгінгі таңда қоғамның алдында тұрған басты міндеттердің бірі – балалар мен жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын-алу,кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстың өсуіне жол бермеу. Бұл мәселе қазіргі таңда көкейтесті мәселелердің біріне айналып отыр.
Бүгінде өрімдей жастардың қылмыс жасауы көз үйренген көрініске айналып, елді елең қылып отыр.Тәртібі қиын бала есейген сайын қылмыстың ауыр түрлерін жасауға бейімі арта беретінін ескерсек, бұл аса өткір мәселе екенін мойындауға мәжбүрміз.
Жыл сайын жаз маусымы басталып,оқушылар,студенттер демалысқа шыққанда жасөспірімдердің тәртібін қадағалайтын құқық қорғау органдарының жұмысы екі есе көбейеді.
Қазақстанда заң бойынша кәмелетке толмаған жасөспірімдерге түнгі сағат 22.00 –ден кейін компьютерлік клубта отыруға және 23.00-ден кейін көшеде ата-анасыз жүруге тыйым салынған.
Оқушылар демалысқа шығып,мектеп сабағы мен үй тапсырмасынан қолдары босағанда, жоғарыда айтылған ережелерді барлығы бірдей сақтай бермейді. Әсіресе, жасөспірімдердің қолымен жасалған қылмыстар мен құқық бұзушылықтар жаз мезгілінде көп тіркеледі.Тәртіп сақшылары қанша жерден жұмыс істеп жатырмыз десе де, жасөспірімдер арасындағы қылмысты азайту мәселесі күн тәртібінен түспей тұр.
Жалпы құқық тәртібін бұзуға бейім балалар, қоғамдық тәртіпті бұзған, қылмыс жасап ішкі істер бөлімдерінде есепте тұрған балалардың басым бөлігі жайсыз отбасылардан шыққан. Ал, енді бір тобы кейбір ата-аналардың бала тағдырына алаңдамауынан, оларды өз беттерінше қалдырып,мектептен бос уақыттарында немен шұғылданып жүргендерін қадағаламауынан орын алады.
«Ел болам десең,бесігіңді түзе» деп атам қазақ айтқандай, әрбір ата-ана өз баласының тәртібі мен тәрбиесіне мән беріп, бос уақыттарында немен айналысатынына қатаң бақылау жасаса, жасөспірімдер арасында құқықбұзушылық пен қылмыстың төмендеуіне көп септігін тигізер еді.
Жалпы, құқық тәртібін бұзуға бейім балалар қайдан шығады? Жасыратыны жоқ, қоғамдық тәртіпті бұзған, қылмыс жасаған, сөйтіп ішкі істер бөлімдерінде есепте тұрған балалардың басым бөлігі жайсыз отбасылардан шығады. Ал енді бір тобы кейбір ата-аналардың бала тағдырына алаңдамауынан, оларды өз беттерінше қалдырып, мектептен тыс уақыттарында немен айналысып жүргендерін қадағаламауынан пайда болады. Сондықтан тәртібі нашар, ішкі істер органдарында есепте тұрған оқушылармен жүйелі жұмыс жүргізуден жалықпау керек сияқты.
Жастар туған мемлекетімізді баянды етуге, қуатын арттыруға, оның игілігіне қызмет етуге парыздар. Ол үшін әрбір жас еліміздің тұтастығын, жеріміздің бүтіндігін, халқымыздың жарастығын аман сақтай білу қаншалықты үлкен тарихи жауапкершілік екенін жан жақты сезіну керек» .
Сонымен қатар, әр азаматтың міндеті-заң талаптарын бұзбау, екінші жағынан өзіне жүктелген міндетін орындау. Заңның ең басты мақсаттарының бірі – қоғамдағы алуан мінезді адамдарды салауатты өмір салтына тәрбиелеу.Заңды білмеу, оны бұзу — жауапкершіліктен құтқармайтынын жас ұрпаққа үнемі түсіндіреміз.
Қазіргі ақпараттық қоғамдағы өз құқықтарыңызды білу өте маңызды. Бұл әсіресе қоғамның ең аз қорғалған топтары – жасөспірім балалар үшін орынды. Өйткені, көбінесе бала тәрбиелеудің құқықтары бұзылады , әсіресе жұмыспен қамту мәселесінде. Сонымен қатар, жылдам пісіп-жиі ересектермен толық теңдік сезімін береді. Нәтижесінде, бала жасөспірім тарапынан өз құқықтарын әскери тәртіпте қорғай бастайды және өз міндеттерін орындамайды. Көрінген ересектерге қарамастан, жасөспірімдер бұрынғысынша моральдық және әлеуметтік жетілдірілмеген. Біз оларға қиын құқықтық және моральдық мәселелерді түсінуге көмектесуіміз керек. БҰҰ Конвенциясына сәйкес әрбір баланың өмір сүруіне, оның құқықтарын дамытуға және қорғауға сөзсіз құқығы бар. Сонымен қатар, балалар қоғамда белсенді өмір сүруге құқылы. Жасөспірімнің мектептегі құқығы – қазіргі заманғы стандарттарға сәйкес келетін тегін білім алу мүмкіндігі. Бұдан басқа, бала дербес білім беру мекемесін таңдай алады және қажет болған жағдайда оны өзгертуге болады. Жасөспірім психологиялық-педагогикалық көмекке, сөз бостандығына құқығы бар. Жасөспірім отбасында белгілі бір құқықтарға ие. Осылайша, 14 жастан бастап балалар өз ақшаларын басқара алады және қажет болған жағдайда оларды банк шоттарына инвестициялауға болады.
14 жастан бастап жұмысқа орналасуға құқығы бар. 14-16 жас аралығындағы жасөспірімдер үшін жұмыс күні 5 сағаттан аспауы керек, ал 16-18 жас аралығы – 7 сағаттан аспауы керек. Құқықтан басқа, жасөспірімде бірқатар міндеттер бар. Әрбір бала өз қоғамының заңға бағынатын азаматы болуы керек, яғни, басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге, қылмыс жасамауға немесе құқық бұзушылық жасауға жол бермейді. Сондай-ақ, негізгі жалпы білім алу міндетті болып табылады. Ең алдымен, бұл олардың отбасы мүшелеріне құрметпен қарау. Егер бас тартудың объективті себептері жоқ болса, онда әрбір бала өз отбасының мүшелеріне көмектесуі мүмкін. Жасөспірімнің негізгі міндеттері – отбасының мүлкіне тапсырыс беру және қорғау. Бүгінгі күні көптеген ұйымдар мен мекемелер балалар мен жасөспірімдердің құқықтарын қорғау үшін жұмыс жасайды. Дегенмен, қоғамның әрқайсысының өсіп келе жатқан мүшесі үшін жасөспірімнің құқықтарынан бөлек, белгілі бір міндеттерді орындауы тиіс достық әңгімеде түсіндіру маңызды.